خانه / داستان‌نویسی مقدماتی / داستان‌نویسی مقدماتی (۱۲)

داستان‌نویسی مقدماتی (۱۲)

در مقاله قبل، گونه داستانی ماجرایی (اکشن) را به اختصار معرفی کردم. در مقاله پیش رو، گونه داستانی تریلر (پر از تعقیب و گریز) را تشریح خواهم کرد.

تریلر: (دلهره آور)

این گونه‌ی ادبی با غافلگیری های متعدد و فراز و فرودهای پیاپی شناخته می شود. هر لحظه ممکن است دوست و دستیار صمیمی قهرمان داست، خائن و تو زرد از آب در بیاید. تریلر هر چه سیاه تر و بدبینانه تر بشود، به سمت گونه نوآر (ادبیات سیاه) متمایل خواهد شد.

در گونه نوآر فضای داستان تیره و تار، و شخصیت محوری، فردی سرخورده، خشن، منزوی، بی‌عاطفه و به دیگر افراد بی اعتماد است. اولین بار، این گونه ادبی با رمان «شاهین مالت» به قلم نویسنده نامدار «دشیل همت» پا به عرصه وجود گذاشت؛ رمانی که بعدها فیلمی به همین نام از آن اقتباس و نقش شخصیت اصلی آن به همفری بوگارت سپرده شد.

شخصیت شرور، فرد ساده دل، معمای پیچیده، تردید، مخمصه، عذاب وجدان، خیانت، قتل، نیرنگ و تظاهر، نقض قوانین، هنجار شکنی و… از ویژگی های عمده تریلر است. این موقعیت ها و شرایط پیش بینی ناپذیر و ناخوشایند، سنگ محکی است تا صحت و سُقم آرمان و عقیده شخصیت اصلی آزموده شود. همچنین، فرصتی پر از دلهره برای جستجو و اندوختن تجربه است.

«بیشتر فرضیه های مورد استفاده در ژانر تریلر، کاملا پیچیده هستند. هر یک به طرز تاثیرگذاری پروتاگونیست [شخصیت محوری] را میان دو وضعیت دشوار قرار می دهد، به گونه ای که زندگی گذشته و کنونی او با هم تلاقی می کنند.[۱]»

از دیگر عناصر مهم تریلر، می توان به مک گافین اشاره کرد. مک گافین چیزی است که اغلب افراد حاضر در داستان، در پی دستیابی به آن هستند؛ مثل یک سند، یک محموله قاچاق، یک فرمول شیمیایی، یک معشوق و…

یکی از مهم ترین زیرژانرهای این گونه ادبی، گونه جاسوسی است. این ژانر آمیزه ای از ژانر تریلر و ژانر ماجرایی است. در ژانر جاسوسی، شخص یا گروه جاسوس، در پی باز کردن راهی است تا با کمترین رد پای جا مانده، مک گافین را از چنگ دیگر افراد درآورد.

نکته مهم دیگر در این ژانر، حاشیه نشینی پلیس است؛ غالبا در حل و فصل اختلافات و رسیدگی به جرائم، پلیس به عنوان مرجع قانونی معتبر شناخته نمی شود. در عوض، جرم را خود افراد ثابت و محکوم می کنند. همچنین، حکم نیز به فرمان خود آنها جاری می شود. 

به طور کل در ژانر تریلر، ایده ناظر یا همان درون مایه، بدبینانه است. دنیا جای ناامنی است که برای بقا، نباید به سادگی به کسی به سادگی اعتماد کرد. شاید شخصیت محوری، در رویارویی با این ناامنی، در ابتدا این فرض را منکر شود. بعد به دنبال تقلا و تلاش باشد تا از موقعیت خطر پرهیز کند. بعد از اسارت در دام، برای بازگشتن به حالت تعادل، تا جایی که می تواند مایه بگذارد.

در این وضع، شخصیت محوری خواسته یا ناخواسته، در معرض تجربیات تلخ قرار می گیرد. این که واکنش او در پایان ماجرا، به این رویدادها چه باشد، بستگی به نوع نگرش او، میزان آسیب دیدگی اش، و موفقیت در جستجوی مأمن (پناهگاه) بستگی دارد. لذا با این توضیحات، مشخص است که وضعیت نمایشی خیانت، جزء جدایی ناپذیری از این گونه ادبی است.

«جایی برای پیرمردها نیست» به کارگردانی دو برادر به نام های جوئل و اتان کوهن، «غرامت مضاعف» به کارگردانی بیلی وایلدر از فیلم هایی است که در این گونه ساخته شده است. در سینمای ایران، سر دم دار این گونه، کارگردان ارمنی تبار، زنده نام ساموئل خاچیکیان است. «مردی در آینه» نمونه ای از این دسته از فیلم های اوست. یکی از نمونه های اعلاء در این گونه، فیلم سینمایی «سگ کشی» ساخته «بهرام بیضایی» است. همچنین، فیلم سینمایی «فیل در تاریکی» به کارگردانی شادروان نعمت حقیقی، از روی رُمانی به همین نام، نوشته مرحوم قاسم هاشمی نژاد است که نمونه ای مطلوب به شمار می رود. «در میان مردگان» نیز رُمانی است به قلم دو نویسنده فرانسوی، پیر بوالو و توماس نارسژاک که آلفرد هیچکاک، با اقتباس از روی آن، فیلم بی نظیر «سرگیجه» را ساخت.

۱٫ فیلمنامه نویسی ژانر، استفن و. دانکن، ص ۱۲۶

درباره‌ی سعید تارم

همچنین ببینید

کارگاه پیشرفته وسعت دایره واژگان (۱۰)

همان طور که می‌دانید زبان فارسی زبانی ترکیب‌ساز است؛ به عبارتی، با چسباندن پیشوند، میانوند …

۲ نظر

  1. خیلی مقاله های کاربردی و خوبی هستن، ممنونم از شما
    یک سوال داشتم، کارهای ترنتینو هم جز این آثارر محسوب میشن؟

    • سلام!
      احسان عزیز!
      خوشحالم که این سلسله مقالات نظر شما رو جلب کرده.
      من به جز فیلم «پالپ فیکشن» (داستان عامه پسند) هنوز بقیه فیلم های تارانتینو رو ندیدم؛ اما یه جستجوی اینترنتی کردم و به این نتایج رسیدم:
      «به‌طور کلی سینمای تارانتینو را نقطه تقاطع دو خط می‌دانند؛ اولی خط فیلم نوآر کلاسیک و دومی خط فیلم‌های جریان‌ساز داستانی و عامه‌پسند.»
      و
      «فیلم‌های او تریلرهایی (فیلم‌های هیجانی) هستند که هوش و ذکاوت خاصی در آن‌ها به‌کار رفته است، و مکالمات منحصربه‌فرد در آن‌ها خودنمایی می‌کنند؛ و البته خشونت هم جزء جدایی‌ناپذیر این فیلم‌هاست.»
      بر اساس این دو نقل، می شه نتیجه گرفت که فیلم های تارانتینو هم تا حدود زیادی، در این ژانر قرار می گیره.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *