باشگاه نویسندگان (پایه): جلسه ۷

شما قبل از مشاهده این درس باید اول باشگاه نویسندگان (پایه): جلسه ۶ را تکمیل کنید.

یکی از ابزارهای مفید در نوشتن توصیف است. گفته‌اند ارزش تصویر، معادل هزار کلمه است. از این آموزه می‌توان نتیجه گرفت که متن تصویری، مطالعه را به تماشا بدل می‌کند. روشن است که خواندن چنین نوشته‌ای چه‌قدر دلچسب خواهد بود.

توصیف بنا بر وجود خیال یا نبود آن، به دو نوع قسمت می‌شود:

۱- توصیف ذهنی

در این نوع، باید از آرایه‌های ادبی کمک گرفت؛ مخصوصا تشبیه و تشخیص (جان‌بخشی). این نوع توصیف، بیش از دیگر قالب‌ها، برای نوشتن نثر ادبی مناسب است. جزء سرفصل‌های این دوره نیست، فقط به ذکر مثال بسنده می‌کنیم:

مثال ۱: مزرع سبز فلک دیدم و داسِ مهِ نو (حافظ)

حافظ در این مصرع، آسمان فیروزه‌ای‌رنگ را به مزرعه تشبیه می‌کند. همچنین، هلال ماه نو را در آسمان، مثل داس می‌بیند. این وصف شاعرانه از پدیده‌های معمول، باعث آشنایی‌زدایی و ایجاد زیبایی می‌شود.

مثال ۲: اندازه نردبان بود؛ اما مثل فرفره می‌دوید.

در این مثال، بلندی قامت شخص به بلندی نردبان و سرعت دویدن او به سرعت گردش فرفره تشبیه شده است.

۲- توصیف عینی

در این نوع، باید فقط امور محسوس و ملموس را ذکر کنیم؛ یعنی مواردی که با حواس پنج‌گانه درک و دریافت می‌شود. 

بینایی

شکل‌ها، اندازه‌ها، رنگ‌ها (نوشته‌ای که رنگ‌ها در آن برجسته باشد، آسان در ذهن می‌نشیند.)

شنوایی

صدای افراد و صداهای موجود در محیط (صدای خش‌خش، جیرجیر، شُرشُر، تق‌تق، واق‌واق، جیک‌جیک و…)

بویایی

انواع بوهای خوشایند و ناخوشایند (اسفند، لجن، سوختگی، عرق، عطر و ادکلن)

چشایی

مزه‌ها (شور، ترش، شیرین، تند، تلخ، مَلَس، گَس)

لامسه

آنچه با تماس اعضای بدن حس می‌شود. (زبری، نرمی، خیسی، خشکی، سرما، گرما، چسبندگی، خارش و سوزش)

در نوشته‌های نویسنده‌های نوقلم، معمولا توصیف عینی کم‌رنگ است. در صورت وجود نیز، عناصر دیداری و شنیداری بیش از بقیه حواس به چشم می‌آید. در تمرین‌های این درس، می‌خواهیم سه حس دیگر را نیز مد نظر قرار دهیم.

بنابراین، از این به بعد، حتما در نوشته‌های خود، به این پنج حس بپردازید. البته مواظب باشید که استفاده از حواس پنج‌گانه، جریان نوشتن شما را قطع نکند. فراموش نکنید که تا حد ممکن، نسخه اول را باید سریع و آسان بنویسید. سپس در مرحله بازنویسی، ببینید آیا به اندازه کافی از حواس پنج‌گانه استفاده کرده‌اید یا نه.

زنده‌یاد احمد محمود، رمان‌نویس معاصر، در توصیف عینی، بی‌نظیر و بی‌رقیب بود. برای نمونه، رمان همسایه‌ها را بخوانید تا ارزش و اهمیت هنر او را دریابید.  

تاثیر تمرین

به کمک توصیف عینی، می‌توانید در انواع قالب‌ها بنویسید؛ مثل سفرنامه، زندگی‌نامه، خاطره، داستان. توصیف عینی متن را باورپذیر و زنده می‌کند؛ مخصوصا در نوشته‌های داستانی و روایی. بدون توصیف، متن پوشالی و توخالی به نظر می‌رسد؛ گنگ و مبهم، و بی‌رنگ و بو. توجه به همین آموزه کوچک، متن را از این رو به آن رو می‌کند.

نمونه

نزدیک غروب بود. نسیم ملایم می‌وزید. دم در آلونک، روی چهارپایه نشسته بودم و به مزرعه نگاه می‌کردم. گنجشک‌ها روی شانه مترسک نشسته بودند. سگ اطراف آلونک برای خودش می‌چرخید. مراد هیزم می‌شکست. پسرش سهراب، پابرهنه دنبال سنجاقک می‌دوید و غنج می‌زد. آتش را تازه خاموش کرده بودم. چای خیلی چسبید. گل‌نسا کتری را لب چشمه داشت می‌سابید. سهراب میان آب دوید تا سنجاقک را بگیرد…

حالا همین متن را با افزودن حواس پنج‌گانه توصیف می‌کنیم تا به سادگی و به زیبایی در ذهن مجسم شود و خواننده خود را کنار راوی حس کند. جمله‌‎‌های داخل پرانتز، به متن قبلی اضافه شده‌اند.

نزدیک غروب بود. (در آسمانِ یک‌دستْ نارنجی، خورشید میان کُپه‌ای از ابرها فرورفته بود.) نسیم ملایم می‌وزید. (و صورتم را قلقلک می‌داد.) دم در آلونک، روی چهارپایه نشسته بودم و به مزرعه نگاه می‌کردم. (بوته‌ها با هر وزش نسیم، این سو و آن سو می‌رفتند.) گنجشک‌ها روی شانه مترسک نشسته بودند. (جیک‌جیک‌شان مزرعه را برداشته بود.) سگ (سیاه) اطراف آلونک برای خودش می‌چرخید. مراد هیزم می‌شکست. (کلاه حصیری‌اش از سرش افتاده و موهای فرفری‌اش پیدا بود.) پسرش سهراب، پابرهنه دنبال سنجاقک می‌دوید و غنج می‌زد. (از همین فاصله هم جای خالی دندان شیری‌اش را می‌توانستم ببینم.) آتش را تازه خاموش کرده بودم. (دود آن در هوا بود. بوی خاکسترش به دماغم می‌خورد.) چای خیلی چسبید. (طعم هل و دارچین آن، مرا از خود بی‌خود کرد.) گل‌نسا کتری (دود زده) را لب چشمه داشت می‌سابید. (صدای جینگ و جینگ النگوهایش در گوشم می‌لولید.) سهراب (شلپ‌شلپ) میان آب دوید تا سنجاقک را بگیرد…

معرفی کتاب

«شب سمور» فیلمنامه‌ای از بهرام بیضایی است. یکی از تفاوت‌های فیلمنامه با داستان، نوع توصیف است. توصیفات فیلمنامه حتما باید از نوع «عینی» باشد. اگر فیلمنامه را بخوانید، خواهید دید که در آن، از توصیفات ذهنی و شاعرانه خبری نیست. برای دانلود کتاب، روی تصویر فوق کلیک کنید.

برای پاسخ به یکی از تمرین‌ها، تصویر زیر را باید تماشا کنید:

تذکر ۱: برای مشاهده تمرین‌ها، باید حتما با نام کاربری و کلمه عبور وارد شوید.

تذکر ۲: برای مشاهده تمرین‌ها، روی دکمه آبی رنگ «مرور آزمون درس» کلیک کنید.

تذکر ۳: بعد از پاسخ به تمرین‌ها، روی دکمه آبی رنگ «درس را تکمیل کن» کلیک کنید.

بازگشت به:باشگاه نویسندگان (پایه)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *