علائم نگارشی (۲)

شما قبل از مشاهده این درس باید اول علائم نگارشی (۱) را تکمیل کنید.
لطفا پیش از شروع دوره پرداخت نمائید دوره

در درس قبلی، پنج مورد از علائم نگارشی و مهم‌ترین کاربردهای آن را شناختیم: نقطه، ویرگول، علامت سوال، دو نقطه و علامت تعجب. در این درس، با پنج علامت دیگر آشنا می‌شویم.

 

۶- پرانتز: برای توضیح و اطلاعات تکمیلی به کار می‌رود؛ مثل سال تولد و وفات، معادل انگلیسی و ذکر منابع.

مثال ۱: پیامبر (ص) در میان مردم، در امانتداری زبانزد بود.

مثال ۲: احمد محمود (۱۳۸۱-۱۳۱۰) از معتبرترین داستان‌نویسان معاصر ایران بود.

مثال ۳: فیلمنامه (screenplay) از دشوارترین قالب‌های نگارشی است که در فراگیری آن باید بسیار مشتاق و صبور بود.

مثال ۴: یکی از ترفندهای زیبانویسی، خوش‌آغازی (حُسن مَطلَع) است.

مثال ۵: «آنجا که قلم جز به مخابره پیام و محتوا نمی‌اندیشد، از منطقه ادبیات بیرون می‌آید و پا به عرصه زبان می‌گذارد.» (رضا بابایی، بهتر بنویسیم، ص ۱۸۳)

۷- ویرگول‌نقطه: نشان می‌دهد جمله برای کامل شدن معنا، هنوز ادامه دارد.

مثال ۱: نویسنده‌ی کتاب‌گریز به جایی نمی‌رسد؛ زیرا موفقیت او، وابسته به مطالعه است.

مثال ۲: باید خوشبین بود؛ اما نه همیشه.

مثال ۳: نویسنده باید نقدپذیر باشد؛ یعنی سخن افراد صاحب‌صلاحیت را بشنود؛ اگر چه آن را نپسندد یا به کار نبندد.

۸- گیومه: برای نقل قول مستقیم از اشخاص یا منابع (کتاب، مجله و…) استفاده می‌شود. 

مثال ۱: پدرم همواره می‌گفت: «دنیا با آدم سر سازگاری ندارد.»

نکته: استفاده از گیومه، در نقل قول مستقیم ضرورت ندارد؛ اما در صورت استفاده، نقل قول را برجسته خواهد کرد. دیگر آن که استفاده از گیومه، بیشتر در داستان، و برای گفتگوی شخصیت‌ها کاربرد. با تمام این توضیحات، یا از آن استفاده نکنیم، یا در صورت استفاده، در سراسر متن، آن را به کار ببریم تا نوشته، یک‌دست شود.

مثال ۲: نویسنده باید نقدپذیر باشد؛ یعنی سخن افراد صاحب‌صلاحیت را بشنود؛ اگر چه آن را نپسندد یا به کار نبندد؛ زیرا «متکلم را تا کسی عیب نگیرد، سخنش صلاح نپذیرد.» (گلستان سعدی، باب هشتم)

نکته: جمله داخل گیومه، برگرفته از گلستان سعدی است. غیر از ذکر منبع در پرانتز، راه دیگر، شماره زدن و معرفی منبع، در پاورقی است.

 

کاربرد دیگر گیومه، برجسته‌سازی است. در این نوع برجسته‌سازی، فقط یک بار حق استفاده از گیومه را داریم.

مثال: «کمال‌طلبی» مهم‌ترین مانع درونی نوشتن است. کمال‌طلبی یعنی متوقع باشیم در اولین تلاش، بهترین متن را بنویسیم. کمال‌طلبی نویسنده را ناکام می‌گذارد و رفته رفته، از او اهمال‌کاری بهانه‌جو می‌سازد.

همان طور که دیدید، واژه کمال‌طلبی، بار اول با گیومه و دفعات بعد، بدون گیومه ذکر شده است. در این موارد، گذاشتن گیومه الزامی نیست؛ اما در صورت استفاده، فقط یک بار اجازه داریم.

۹- سه نقطه: نشان‌دهنده عبارات حذف شده از متن است؛ یعنی این قصه سر دراز دارد. معمولا هنگام نقل قول ناقص، یا ارجاع به قسمتی از منبع، از این علامت استفاده می‌شود.

فرض کنید می‌خواهید بخش‌هایی از کتابی را در نوشته خود ذکر کنید؛ اما به همه آن مطالب نیاز ندارید. در این حال، باید با حذف قسمت‌های اضافی، جای آن سه نقطه بگذارید.

مثال: این قطعه را در نظر بگیرید:

«با این همه، نوشتن روی کاغذ، با خط خوانا و زیبا احساسات شما را بهتر منتقل می‌کند. علاوه بر این، مشاهده دست خط منحصر به فرد شما برای مخاطب بسیار بسیار لذت بخش خواهد بود.

پیشنهاد می‌کنم نگارش نامه را تا حد ممکن به کسی واگذار نکنید. اگر خودتان بد بنویسید، بهتر است که دیگران برایتان خوب بنویسند. احساسات و اندیشه‌های مختص به خود شماست که می‌تواند برای مخاطب، ارزشمند و جالب توجه باشد.

به هر دلیل، اگر مایل بودید تا در نگارش نامه از کسی کمک بگیرید، لااقل ابتدا با قلم خودتان نسخه اول نامه را بنویسید. سپس از کسی بخواهید تا در مرحله بازنویسی، شما را یاری کند.» (الفبای نویسندگی، ص ۵۸)

حالا می‌خواهیم از این قطعه، در نوشته خود استفاده کنیم؛ اما به همه‌ی جمله‌های آن نیاز نداریم؛ بنابراین، باید قسمت‌های اضافی را حذف، و نشانه (…) را جایگزین آن کنیم:

« نوشتن روی کاغذ، با خط خوانا و زیبا احساسات شما را بهتر منتقل می‌کند. علاوه بر این، مشاهده دست خط منحصر به فرد شما برای مخاطب لذت بخش خواهد بود.

نگارش نامه را تا حد ممکن به کسی واگذار نکنید. اگر خودتان بد بنویسید، بهتر است که دیگران برایتان خوب بنویسند

به هر دلیل، اگر مایل بودید تا در نگارش نامه از کسی کمک بگیرید نسخه اول نامه را بنویسید. سپس از کسی بخواهید تا شما را یاری کند.» (الفبای نویسندگی، ص ۵۸)

کاربرد دیگر آن، در شمارش موارد است. در این حال، به چند مورد از فهرست اشاره می‌کنیم، سپس حرف «و» را می‌نویسیم و بعد از آن، بلافاصله علامت سه نقطه می‌گذاریم.

مثال: سعدی، حافظ، فردوسی، خیام، نظامی و شاعران مهم ایران هستند.

علامت سه نقطه در مثال فوق، یعنی شاعران مهم ایران، بیش از این پنج نفر است که ذکر کرده‌ایم. 

 

۱۰- کروشه: برای نشان دادن عبارات افزوده است که در اصل متن موجود نبوده است.

مثال: می‌خواهیم ضمن نقل بخش‌هایی از صفحه ۵۸ الفبای نویسندگی، این جمله را از خودمان، به آن اضافه کنیم: «گیرنده نامه با شما طرف است؛ نه کسی که برای نوشتن نامه از او کمک گرفته‌اید.» در نتیجه باید آن را داخل کروشه بگذاریم و در متن جا دهیم: 

«نگارش نامه را تا حد ممکن به کسی واگذار نکنید. اگر خودتان بد بنویسید، بهتر است که دیگران برایتان خوب بنویسند. [گیرنده نامه با شما طرف است؛ نه کسی که برای نوشتن نامه از او کمک گرفته‌اید.] احساسات و اندیشه‌های مختص به خود شماست که می‌تواند برای مخاطب، ارزشمند و جالب توجه باشد.» (الفبای نویسندگی، ص ۵۸)

در این صورت، مخاطبِ آشنا با علائم نگارشی، می‌فهمد که جمله داخل کروشه، از ما است؛ نه از نویسنده کتاب الفبای نویسندگی.

تذکر ۱: در صورت نیاز به توضیح درباره مطالب این درس، زیر همه صفحه پرسش خود را مطرح کنید.

تذکر ۲: دروس را باید به ترتیب بخوانید. اگر تا به حال چنین نکردید، به درس اول برگردید، و این کار را انجام دهید. بپس از مطالعه هر درس، روی دکمه «درس را تکمیل کن» کلیک کنید.

تذکر ۳: بعد از مطالعه درس، حتما روی دکمه «مرور آزمون درس» کلیک کنید. همچنین، پس از انجام تمرین‌ها، به همین صفحه بازگردید، و روی دکمه «درس را تکمیل کن» کلیک کنید.

بازگشت به:مهارت‌های نگارشی (پایه)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *