خانه / مقالات / مراحل هشت‌گانه نویسندگی (۲)

مراحل هشت‌گانه نویسندگی (۲)

بی‌راه نگفته‌ام اگر مدعی شوم که این مقاله، یکی از سه مقاله مهم، و چه بسا مهم ترین مقاله ای است که در خصوص نویسندگی نوشته ام. از آنجا که حجم مطالب، بیشتر از چیزی شد که فکر می کردم، آن را در دو قسمت منتشر نمودم. 

دانستیم که نویسندگی، لااقل هشت مرحله دارد:

  1. کشف علاقه‌مندی به نوشتن
  2. ابراز علاقه‌مندی به نوشتن
  3. آموختن نوشتن با تقلید از روی دست نویسنده‌های چیره‌دست
  4. آموختن با تمرین عملی در حالی که از تقلید صرف فاصله گرفته اید
  5. آموختن مقدمات اصول و قواعد نوشتن
  6. تسلط بر ابزار نگارش
  7. تکرار دانسته ها و آموخته ها با هدف حرفه ای شدن
  8. ابداع: نوآوری در قالب ها یا طرز بیان

در قسمت اول، موارد یک تا چهار را از فهرست فوق را مفصل، با جزئیات و مثال بررسی کردیم؛ گفتیم که برای نویسنده شدن، سیر و سلوکی می توان در نظر گرفت که دست کم هشت ایستگاه دارد. در هر ایستگاه، نویسنده توشه خود را پر بار می کند تا راه نوشتن برای او روشن و هموار گردد.

اگر نوشتن را مَرکَب در نظر بگیریم برای راندن آن می‌بایست تسلط و مجوز داشته باشیم. تسلط از تمرین حاصل می شود، و مجوز از ناحیه علاقه و شجاعت ما صادر می گردد. در ادامه، موارد ۴ به بعد را مرور می‌کنیم:

۵٫ آموختن مقدمات اصول و قواعد نوشتن

بهتر است در ابتدا قالب های نگارشی را بشناسید. بدانید هر کدام چه محدودیت ها و امکاناتی دارند. کدام یک مناسبت بیشتری با توانمندی ها و علائق شما دارد. بهتر است در ابتدا، کمی به خود فرصت دست گرمی و تجربه گرایی بدهید. انتخاب قالب نگارشی مخصوص به خود، به همان اندازه که مهم و سرنوشت ساز است، نیازمند صبوری و تمرین مستمر است.

در مقایسه با رانندگی، در این مرحله یاد می گیرید که معابر شهری چه فرقی با آزادراه، بزرگراه و… دارد. کف و سقف سرعت در هر کدام چه قدر است؟ با توجه به اتوموبیلی که دارید، کدام یک مناسب شماست تا در این معابر تردد کنید؟ تا سقف چند نفر یا چند تن بار را می توانید با خود جا به جا کنید؟ و…

اگر نوشتن را از ابتدا شروع کنید، به شرطی که مستعد، و مهم تر از آن مشتاق و متعهد باشید، در طی یک سال، با تلاش اصولی و مستمر، به پایان مرحله پنجم می رسید.

  1. تسلط بر ابزار نگارش

شناخت ابزارها و ترفندهای مقدماتی نگارشی

در این مرحله لازم است با ابزارها و ترفندهای مقدماتی و ضروری نگارش آشنا شوید؛ ترفندها و مهارت‌هایی مثل:

  • پیکربندی متن: طراحی سه قسمت
    • شروع
    • میانه
    • پایان
  • انتخاب موضوع (ترفندهای سوژه یابی)
  • توصیف
    • توصیف عینی: حواس پنجگانه
    • ذهنی: استفاده از آرایه تشبیه
  • روش تصحیح غلط‌های املائی
  • استفاده به جا از علائم نگارشی
  • بیان تصویری (نگو؛ نشان بده)
  • و…

در قیاس با رانندگی باید بیشتر بیاموزید و تمرین کنید تا راحت تر برانید. تا این لحظه شما بلد شده‌اید ماشین را روشن کنید و از آن سواری بگیرید. می توانید دنده عوض کنید و هر جا که لازم بود ترمز بگیرید و بایستید. اما ظاهرا قواعد راهنمایی و رانندگی را هنوز کامل نیاموخته اید. شاید نمی دانید باید هنگام دور زدن راهنما بزنید، یا پشت چراغ قرمز بایستید، یا بین خطوط برانید، یا در تونل سبقت نگیرید، یا جلوی بیمارستان بوق نزنید، ویا فاصله خود را به قدر کافی با ماشین جلویی حفظ کنید…

برای این که از این مرحله نیز سربلند بیرون بیایید، حدود یک سال مطالعه و تمرین لازم است؛ مطالعه و تمرین با همان شرایطی که ذکر شد.

  1. تکرار دانسته‌ها و آموخته‌ها با هدف حرفه‌ای شدن

با ورود به این مرحله، شما از مقام نویسنده معمولی پا را فراتر گذاشته اید. فراموش نکنید بسیاری از نویسنده ها، حتی همان ها که صاحب چندین جلد کتاب و مقاله، یا استاده دانشگاه هستند، گاهی هنوز به این مرحله نرسیده اند. لذا ورود به مرحله هفتم را دست کم نگیرید و آن را غنیمت بشمارید. بر همین اساس، به خود آفرین بگویید و پشتکارتان را ستایش کنید.

در قیاس با رانندگی، این مرحله همانند آن است که بخواهید بیاموزید در وضعیت جوی غیرعادی چطور برانید. چطور در آب و هوای بارانی، برفی، یخ بندان، مه آلود، طوفانی با امنیت رانندگی کنید؟ چه طور از ترافیک در امان بمانید یا از آن خارج شوید؟ چه طور در جاده های جنگلی و کوهستانی برانید؟ سراشیبی ها و سربالایی ها را چگونه پشت سر بگذارید؟ و…

طی کردن این مرحله نیز در گرو مطالعه و تمرین است؛ مطالعه و تمرین با هدف درست‌نویسی، ساده‌نویسی و زیبانویسی.

منظور از درست نویسی توجه به قواعد دستور زبان و پرهیز از خطاهای رایج در گفتار و نوشتار است.

منظور از ساده نویسی، روان و آسان‌فهم نوشتن، و پرهیز از درشت‌گویی و پیچیده‌نمایی است.

منظور از زیبانویسی، خلق تعابیر جدید، استفاده از آرایه‌های ادبی، و به کار گرفتن ترفندهای پیشرفته نگارشی است؛ ترفندهایی مثل:

  • محسوس‌نویسی
  • توسعه دایره واژگان
  • کنایه‌پردازی
  • فعل‌های جاندار
  • نقیضه‌پردازی
  1. ابداع: نوآوری در قالب‌ها یا طرز بیان

در قیاس با رانندگی، در این مرحله با یک دست رانندگی می کنید. دور پلیسی می زنید. مثل بدلکارها و یا اصلا در نقش بدلکارها، از روی موانع می پرید.

در یک کلام، فرمان اتومبیل مثل موم در دستان شماست. در سه شماره اتوموبیل تان را عیب یابی می کنید. حتی شاید بتوانید برای بهبود عملکرد آن، قطعاتی را طراحی و به ماشین تان اضافه کنید.

تعداد نویسنده هایی که به این مرحله می رسند، در مقایسه با کل جامعه اهل قلم، واقعا اندک است. سالها طول می کشد تا کسی به این مرحله نائل شود. اینجا جایگاه استادان و نظریه پردازان است. محل گردهمایی آن دسته از اهل قلم است که نگرش انتقادی و تفکر خلاق را توامان در خود پرورده اند. آنها مولد هستند. در ضمن، پرسش های جدید مطرح می کنند. پاسخ های قبلی را نقد و حتی نقض می‌کنند. خالص را از ناخالص تشخیص می‌دهند. صلاحیت آن را دارند که دیگر نویسنده ها را راهبری و مسیر نوشتن را برای آنها باز کنند. امضای شخصی دارند. می‌توان به علم و تجربه ایشان اطمینان و به آنها اقتدا کرد. آنها خبرگان‌اند.

آیا شما هم مثل من آرزو ندارید روزی به این جایگاه برسید؟ چه قدر آن روز زیبا خواهد بود!

توضیح تکمیلی

این مراحل لزوما به هم وابسته یا در طول هم دیگر نیستند. همچنین به این معنا نیست که با عبور از یک مرحله، دیگر حق بازگشت به مراحل قبل یا توانایی به کارگیری مهارت های قبلی را نداریم. صرفا به این معناست که هر چه رشد کنیم امکانات و توانایی های بیشتر و در نتیجه قدرت مانور بیشتری داریم تا در عرصه نوشتن هنرنمایی کنیم. حتی شاید بسیاری از افراد، یک یا دو مرحله را طی نکرده، به مراحل بالاتر رفته باشند. برخی نیز شاید به یمن استعداد، علاقه و استمرار، مراحل ابتدایی را بسیار زود پشت سر بگذارند.

اینستاگرام آموزشی نوقلم

کانال نوقلم؛ مخصوص نشر و نقد نوشته‌های شما

اگر نوقلم هستید، نوشتن را از اینجا شروع کنید.

درباره‌ی سعید تارم

همچنین ببینید

من در بد نوشتن بی‌نظیرم!

دو مرحله نوشتن (به ترتیب) خلق/ کشف نقد/ اصلاح گزاف نگفته‌ام اگر اعلام کنم که …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *